Bizi bir davranışa iten duygularımızı tanımak ve ne zaman hangi duygunun etkisinde kaldığımızı bilmek, kendini bilme halinin giriş bölümüyse, ilişkilerimize zarar veren duygularla yüzleşmek, gelişme bölümüdür. Hoşumuza gitmeyen, yaşamak istemediğimiz, tehlike içeren gerçek durumların içinde bulunma anları, olumsuz duyguların en yoğun yaşandığı anlardır. Korku, utanç, suçluluk, iğrenme, üzüntü, öfke, hayal kırılması gibi hoş olmayan duyguları yaşamamak için çeşitli yollar denemek en sık yaptığımız şeydir. Bu duygular yoğunlaştıkça kişiye rahatsızlık verme derecesi artar. Rahatsızlığın şiddeti, duruma ilişkin düşünceye ve düşünce içeriğinin doğruluğuna inancın kuvvetine bağlı olarak değişir. Olumsuz duygunun verdiği rahatsızlık bireyi bir davranışa iter. Bazen bu davranışlar kendine veya başka nesnelere zarar vermeye kadar gidebilir. Korunmaya yönelik davranışların en ironik olanı kişinin acıdan kurtulmak için kendine zarar vermesidir. Gerçekte kendine zarar vererek, iyi olmak, iyileşmek halinden daha da uzaklaşmaktadır. Duygu yoğunluğuna ve rahatsızlığa yol açan durum gerçekse, genel olarak duygusal tepkiler de yerindedir. Ancak gerçekle örtüşmeyen, bireyin zihnindeki tasarlamaların ürünü olup gerçekmiş gibi algılanan durumlara yönelen duygusal tepkiler başkalarına garip, tuhaf, anlamsız gelir. Birçok öğretide vurgulanan nefs ile mücadele tam da bu noktada devreye girdiğinde işlevseldir. Zihnimizdeki, doğruluğuna çok inandığımız olumsuz senaryolara bağlı olarak büyüyen olumsuz duygu ve düşünce sarmalı, döngüsel biçimde bizi gerçeklerden biraz daha uzaklaştırır. Bu durumda tepkilerimiz, başkalarınca da yakışıksız görünür. Kendi uydurma senaryosuna ait gerçeğinin etkisiyle bizim gerçek durumlara yönelik tepkilerimizi yakışıksız bulan başkaları da vardır elbet. Zira herkes kendi algı ve anlam yükleme biçimini öne çıkarır. Dengeli olmak, dünya ve evrende içinde bulunduğumuz somut gerçekliğe, gerçekleşene uygun tepki vermekle mümkün. Bütün bunlar kompozisyonun gelişme bölümüyse “duygun senindir” cümlesi de sonuç bölümü olur, yazının.